Het rouwbord van mr. Marinus Stavenisse door Carolien Fokke conservator

Als conservator bij het Stadhuismuseum heb ik verschillende taken. Naast het onderzoeken van de museumcollectie denk ik mee over tentoonstellingen en nieuwe presentaties. Ook zorg ik met veel plezier voor de inhoudelijke kant van de ontsluiting en promotie van onze prachtige collectie, en regelmatig verdiep ik me in mogelijke nieuwe aanwinsten. Een ding is zeker: als conservator bij het Stadhuismuseum kan je elke dag wel een verrassing verwachten.

Het rouwbord van mr. Marinus Stavenisse (1601-1663) was zo’n verrassing. Eind 2017 werden wij getipt over de veiling ervan bij het Zeeuws Veilinghuis. Marinus Stavenisse had in de 17de eeuw verschillende bestuursfuncties in Zierikzee, waaronder schepen, pensionaris en raadsheer. Ook was hij afgevaardigde voor Zeeland in de Staten-Generaal.https://www.vriendenvanhetstadhuismuseum.nl/wp-content/uploads/2016/10/Marinus-Stavenisse.jpg

In 2016 werd in het Zwitserse Luzern al een portret van Marinus Stavenisse uit 1660 geveild. Dit was toegeschreven aan de schilder Anthonie Palamedesz (1601-1673). Het was toen meteen duidelijk dat dit schilderij thuishoorde in de collectie van het Stadhuismuseum. Mede dankzij een bijdrage van de Vrienden van het Stadhuismuseum kon dit werk worden aangeschaft. Nu hangt het portret in de trouwzaal van het Stadhuis, waar Marinus Stavenisse vroeger schepen was.

Terug naar het rouwbord. We wisten onmiddellijk dat het een fraaie aanvulling zou zijn op de collectie, mede omdat het portret van Marinus Stavenisse zich al in de collectie bevindt. Na een grondig vooronderzoek met behulp van Huib Uil van het Gemeentearchief zijn we meer over de fysieke staat, de geschiedenis en de herkomst van het bord te weten gekomen. Toen wisten we zeker dat we dit niet door onze handen mochten laten glippen. Na een paar spannende momenten op de veiling konden we dit unieke werk dan ook voor het museum aankopen.

Het ruitvormige eikenhouten bord heeft jarenlang in de Sint Lievensmonsterkerk in Zierikzee gehangen, rechts van de preekstoel. Onderaan prijkt het jaartal 1663 en rond het wapenschild van de familie Stavenisse is een gouden keten geschilderd met zilveren Sint Jacobsschelpen. Dit is een afbeelding van de keten die Marinus Stavenisse ontving nadat hij in 1661 door de Franse koning Lodewijk XIV werd benoemd tot ridder in de Orde van de Heilige Michaël. De bijbehorende keten werd hem in 1661 overhandigd door Jacques Auguste de Thou, de Franse ambassadeur in Den Haag.

Waarom Marinus Stavenisse tot ridder werd benoemd is niet bekend. Vaak hoopten de Fransen met zulke adel verheffingen de Frans-Nederlandse betrekkingen te versterken en hooggeplaatsten binnen de Republiek aan zich te binden. De beroemde zeelieden Tromp en De Ruyter waren bijvoorbeeld ook ridders in deze orde. De Staten-Generaal verzette zich hier wel tegen, en de Staten van Zeeland verzochten in 1653 zelfs om iedereen die ‘uijtten naem ende wegen de Generaliteijt in ambassade, commissie ofte eenige andere deputatie ofte besendinge […] soo binnen als buijtens lants’ zouden gaan, uitdrukkelijk te verbieden om dergelijke vereringen aan te nemen op straffe van ontslag en strafvervolging’ [1]. Toch weerhield dit Marinus Stavenisse er niet van om de titel en de bijbehorende keten aan te nemen. Aan het rouwbord te zien, was hij er ook erg trots op. Op een kopie van het voor het museum verworven schilderij, die in privébezit is, is rond het familiewapen ook de keten geschilderd. De originele keten van Marinus Stavenisse is nu te zien in Le musée de la Légion d’honneur in Parijs.

Het rouwbord is al met al een fraaie toevoeging aan de collectie. Het biedt ons de mogelijkheid om het verhaal over Marinus Stavenisse te verdiepen en concreet te verbinden met Zierikzee, omdat het jarenlang in de Sint Lievensmonsterkerk heeft gehangen. In combinatie met het portret helpt het ons een beeld te vormen van het leven en de dood van 17de-eeuwse regenten.

[1] Sanders, G.P., 2016. Ordre Saint Michel, p.4  en Nationaal Archief, archief Staten-Generaal, inv.nr. 3257, Tweede serie registers van ordinaris net-resoluties 1651, fol. 510, 10 augustus 1651.